Ingen er borte før det siste ordet er borte

Artikkel

Paal-Helge Haugen (f. 1945) er utdannet lege, men først og fremst kjent som norsk dikter og dramatiker. Han debuterte under studietiden med diktsamlingen Blad frå ein austleg hage (1965). Sentrale utgivelser inkluderer bl.a. punktromanen Anne (1968), Meditasjonar over Georges de La Tour (1990) og årets fire diktsamlinger i Kvartett 2008. Hans tekster er oversatt til over 20 språk, og han har mottatt en rekke litterære priser i inn- og utland. I sommer fremførte han nyskrevne dikt på en konsert i Olavsdalen til tonesatte versjoner av Henrik Wergelands dikt i anledning 200-årsjubileet for dikterens fødel. For første gang publiseres her utdrag I og IV, som kommenterer Til min Gyldenlak og Paa Hospitalet, om Natten.

TIL MIN GYLDENLAK

Gyldenlak, før Du din Glands har tabt,

da er jeg Det hvoraf Alt er skabt;

ja før Du mister din Krones Guld,

da er jeg Muld.

 

Idet jeg raaber: med Vindvet op!

mit sidste Blik faar din Gyldentop.

Min Sjel dig kysser, idet forbi

den flyver fri.

 

Togange jeg kysser din søde Mund.

Dit er det første med Rettens Grund.

Det andet give du, Kjære husk,

min Rosenbusk!

 

Udsprungen faaer jeg den ei at see;

thi bring mig Hilsen, naar det vil skee;

og siig, jeg ønsker, at paa min Grav

den blomstrer af.

 

Ja siig, jeg ønsker, at paa mit Bryst

den Rose laa, du fra mig har kyst;

og, Gyldenlak, vær i Dødens Huus

dens Brudeblus!

 

Henrik Wergeland

 

Begge diktene er hentet fra Henrik Wergeland – samlede skrifter I. Dikt. 3. bind 1842 – 1845, utgitt av Steenske forlag 1918 – 40

PAA HOSPITALET, OM NATTEN

Igjennem det store Fønster

Fuldmaanen stirrer ind.

«Ak, ligger du der, min Elsker,

vel blegere end mit Skin?»

 

«Jeg gik forbi din Hytte;

paa Arnen var ei Glød,

paa Væggen stod Uhret stille,

i Vinduet Rosen død.

 

Nu gaar jeg til Stjernehaven.

Der falder Dugg saa sval.

Jeg den din Feber bringer

i mine Horns Pokal.

 

Nu gaar jeg til fjerne Høje,

hvor Evighedsblommer gro.

Fyldt er med Livsenshonning

Nektariets Gyldensko.

 

Jeg gaar til Drømmenes Rige;

jeg fanger et Par saa smukt.

De skulle med Vifter jage

din Pandes Sved paa Flugt.

 

Om fireogtyve Timer,

imellem Eet og To,

du kan igjen mig vente

med Helsebod og Ro.»

 

Mens Maanen har sin Sanger

frelst med sin Panacee,

om Hospitalet siges,

der Underværker skee.

 

Saa gaar det til i Verden,

saa skiftes Æren ud.

Den kalder sig Bjørnens Skytte,

som kjøber kun dens Hud.

 

Henrik Wergeland

I

Stundom er han så nær

at vi nesten kan sjå skuggen hans

på veg bort.

 

Ei stjernetåke av ord

spreidd ut i tid og rom,

eller samla i ein kapsel vektlaust reisande

i sin bane,

med ukjend mottakar.

 

Han er så nær eller fjern som vi vil,

halvanna hundreår, halvanna lysår,

halvanna sekund

 

Det er ein morgon i slutten av mai 1845

eller det er nå, i dette sekundet,

eller kanskje er det ein stad bortanfor tida,

der tida ikkje lenger kan nå han.

 

Han halvt sit, halvt ligg ved eit vindauga

og ser morgonsola kome, enda ein gong.

Stundom synest han den er svakare enn før,

stundom sterkare. Lyset vibrerer.

Solhjulet står klart til å rulle

dagen ut.

 

Vindauga er lukka, det trekker,

han frys medan den første forsommar-varmen er på veg.

Det er tidleg, og det er svært seint.

Han kjenner korleis vinteren ennå knytter seg

i han. Han frys.

 

Utanfor vindauga ein trassig plante,

gyllenlakkens knopp, samanfalda energi

og eld som snart skal falde seg ut

i fargar, raude og gule

og tørste etter lys.

 

Ennå kulsar den slik han kulsar,

i maimorgonens kjølige pust

mot alt som lever,

mot alt som ennå lever,

mot alt som er skapt

av det same støvet.

 

Han veit det,

men han er ennå meir enn støv.

 

Og ennå er det lys nok til å sjå.

Ennå er det mogeleg,

ennå finst det ord på tunga

og ein song, djupt inne i bein, i marg.

Songen ris og mognar

og faldar seg ut.

 

Han tar imot.

Han syng, og lar seg synge

heilt til songen atter ein gong

samlar verden,

held den fast og svevande, samtidig

eit kort sekund, eit liv.

IV

Ord veg så lite.

Det er difor dei er så lette å ta med

som niste, som næring

som livbelte tauverk nødbluss.

Dei er så lette at dei kan overvinne tyngdekrafta

og halde seg svevande i sekel.

 

Dersom ingen held vakt

kan dei bli borte,

som eit fugletrekk i lufta,

sporlaust.

 

Vi kan la dei løfte oss med

slik at vi kan sjå oss sjølve ein augneblink

på avstand, frå eit fjernare punkt

der vi får andre proporsjonar,

knapt merkbare, som rust på jern,

gravrust, lav, støv

 

Han seier: Glem ei, du er Støv!

Han seier: Glem ei, du er mer enn Støv!

 

Ingen er borte før det siste ordet

er borte.

Det finst ein bustad inne i orda

for alle. Der kan vi søke tilflukt.

 

Det er ein verden vi har arva,

ein verden vi har fått

å forvalte.

Ord å berge, og setningar

å setje saman, heilt til vi kan

stave oss fram dit meininga byrjar.

 

Han bed oss følgje spora

bakover og framover

samtidig.

Ankomst og avreise.

 

Han legg pennen ned nå.

Han lukkar augo og prøver å sjå

dei som skal kome etter han.

Han freistar leite fram

eit andlet av det kompakte mørkret

eit andlet frå framtida.

 

Det er ikkje mørker, dette

seier han, det er underskot på lys.

 

Han dreg sola med seg

langt inn i den siste natta.

Natta gror opp omkring han, gror opp

kring kropp og røyst,

snart er han usynleg, snart berre

ein svak lyd som natta aldri maktar

å gro over.

 

Paal-Helge Haugen

Anbefalte artikler